ĐÀM ĐẠO CHUYỆN GIẢNG DẠY Ở BẬC ĐẠI HỌC

Nguồn: GS Nguyễn Văn Tuấn

Dưới đây là một bài trả lời phỏng vấn do phóng viên Lê Ngọc Sơn của báo Sinh viên Việt Nam thực hiện. Cuộc trao đổi xoay quanh chuyện giảng dạy, thế nào là một giảng viên tốt, thế nào là một đại học tốt, v.v. Toàn những vấn đề lớn. Tôi (GS Nguyễn Văn Tuấn - Hồ Như Hiển) dĩ nhiên chỉ phát biểu vài ý kiến cá nhân thôi. Bài đã đăng trên báo giấy mấy ngày qua, và sẽ đăng trên mạng, nhưng tôi gửi lên đây những trao đổi chính để các bạn mua vui cũng được một vài trống canh.

Hệ miễn dịch của đại học

SVVN: Thưa GS, là người giảng dạy ở nhiều quốc gia tiên tiến trên thế giới, ngoài chuyện vinh quang, GS thấy sự “khắc nghiệt” của nghề giảng ở nước ngoài như thế nào? 

NVT: Khắc nghiệt thì tôi không chắc, nhưng áp lực thì chắc chắn có. Áp lực để có một bài giảng tốt, đem lại nhiều thông tin mới hoặc có ích cho học viên. Áp lực để trình bày bài giảng một cách trôi chảy, từ cấu trúc nội dung đến phong cách và môi trường chung quanh. Cá nhân tôi lúc nào cũng cố gắng có cái gì mới trong một bài giảng. Cùng là một bài giảng về một chủ đề ở hai nơi, tôi lúc nào cũng có thêm vài điểm khác biệt giữa 2 nơi. Lúc nào tôi cũng cố gắng có cái gì mới trong bài giảng. Đã nhận lời giảng thì phải có cái gì mới để nói; còn không có thì không nhận lời. Những chuẩn mực đó do tôi tự đặt ra và có thể nói là mình tự mình làm khổ mình. Nhưng tôi quan tâm đến học viên hơn là quan tâm đến cá nhân tôi. Tôi biết nhiều người khác cũng như thế, tức là đặt ra những chuẩn mực để vươn tới trong việc truyền đạt kiến thức.

NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CỦA MỘT GIẢNG VIÊN TỐT

Nguồn: GS Nguyễn Văn Tuấn

Nguyễn Văn Tuấn

Người phương Tây có thói quen đáng nể là cái gì họ cũng làm … nghiên cứu. Cái gì họ cũng “cân, đo, đong, đếm”. Mấy chục năm trước, đại học Úc bắt đầu cho sinh viên đánh giá giảng viên (một việc làm trước đó rất hiếm), và thế là hàng loạt nghiên cứu ra đời. Kết quả những nghiên cứu này cung cấp cho chúng ta nhiều dữ liệu thú vị, nhất là những yếu tố để phân biệt một “good lecturer” với một “bad lecturer”. Thiết tưởng những yếu tố này cũng mang tính thời sự, nên tôi liệt kê ra đây vài đặc điểm để tham khảo.

NGHỆ THUẬT GIẢNG DẠY

Mortimer J. Adler, Ph.D.

Socrates đã đưa ra một nhận định sâu sắc và căn bản về bản chất của giảng dạy khi so sánh nghệ thuật giảng dạy với nghề bà đỡ đã có từ lâu đời. Cũng giống như bà đỡ giúp cho bà mẹ sinh con, người thầy giúp cho tâm trí [của học sinh] tự tìm ra ý tưởng, kiến thức, và sự hiểu biết. Khái niệm cơ bản ở đây là: giảng dạy là một nghệ thuật có vai trò giúp đỡ khiêm tốn mà thôi. Người thầy không sản xuất ra kiến thức hay nhồi nhét những tư tưởng vào tâm trí trống rỗng và thụ động của học sinh. Chính người học, chứ không phải người dạy, mới là người sản xuất đóng vai chính trong sự sản xuất kiến thức và ý tưởng.

Người xưa đã phân biệt những kỹ năng của y sĩ và nông gia với kỹ năng của người thợ đóng giày hay thợ xây nhà. Aristotle gọi nghề thuốc và nghề nông là những nghệ thuật hợp tác, bởi vì những nghề này phụ với thiên nhiên để đạt đến những kết quả mà thiên nhiên có thể tạo ra. Giày dép và nhà cửa không thể thành hình được nếu không có bàn tay của con người; nhưng cơ thể con người vẫn đạt được sự khỏe mạnh mà không cần đến y sĩ, cây cỏ và thú vật vẫn lớn được mà không cần có bàn tay của nông gia. Tay nghề của y sĩ và của nông gia chỉ giúp cho sức khỏe và sự tăng trưởng được chắc chắn và đều đặn mà thôi.

ROI VỌT CHỈ DẠY NGƯỜI NGOAN CHỨ KHÔNG LÀM NÊN BẢN LĨNH

"Tôi không ủng hộ đánh đòn, nhưng tôi nghĩ giáo dục sai hay đúng không phải là do có đánh hay không. Đánh đòn chỉ là một hình thức phạt. Vấn đề là phạt như thế nào cho hiệu quả để không ảnh hưởng đến thể chất, tinh thần, và suy nghĩ của trẻ".

Đây là quan điểm của bạn đọc PAT, trong lá thư gửi đến VnExpress.net bày tỏ ý kiến về phương pháp giáo dục con trẻ. Dưới đây là nội dung bức thư của độc giả này.

Tôi cảm thấy lo lắng khi đọc những quan niệm phổ biến về giáo dục con trẻ trong thời gian gần đây. Liệu có phải chúng ta không chịu giáo dục, hay do giáo dục chưa đúng cách?

“Thương cho roi cho vọt”

Roi vọt là một hình phạt không tốt. Đánh đòn rất dễ khiến trẻ hoặc lớn lên trong sợ hãi, nhút nhát, hoặc trở nên chai lỳ về cả thể xác lẫn tinh thần. Quan trọng hơn, khi bị người lớn đánh phạt, đứa trẻ dễ cho rằng hình phạt đó là chấp nhận được. Điều này dẫn đến tình trạng nhiều thanh thiếu niên dùng bạo lực để tấn công những người họ ghét, họ cho là “hư” và cần được “dạy.”

TRẢI NGHIỆM TỰ HỌC CỦA TÔI

Nguyễn Văn Tuấn

Báo Sài Gòn tiếp thị có một diễn đàn Còn không, tự học ngày nay, và họ mời tôi tham gia kể lại chuyện tự học của mình. Đây là đề tài gần tim tôi, nên tôi nhận lời viết ngay. Đáng lẽ phải viết cả cuốn sách về kinh nghiệm này, nhưng vài dòng phác họa tưởng cũng đủ để chia sẻ với các bạn …

Bài học về sự chủ động trong học hành của tôi bắt đầu từ khoảng 30 năm về trước. Dạo đó, tôi mới sang Úc, và vào học chương trình master. Lần đầu tiên vào giảng đường, tôi bị sốc vì gặp một vị giáo sư cao tuổi rất lạ lùng.

Thầy đọc trò chép: cảnh quen thuộc trên các giảng đường Việt Nam. Ảnh: Hồng Thái

THẦY GIÁO CÓ THỂ LÀM GÌ VỚI HỌC TRÒ HƯ

Biết được bài này là nhờ đọc trang điểm tin của anh Ba Sàm. Cám ơn anh và BBT! - Hồ Như Hiển
---------------------

Đã đến lúc chúng ta phải thừa nhận rằng, tỷ lệ trẻ hư đang tăng lên và tất nhiên là kéo theo tỷ lệ phạm tội tuổi thành niên. Bài viết này cũng hướng tới việc giáo dục trẻ hư chứ không phải là giáo dục nói chung.
> Thư của học trò hư gửi thầy giáo

Tôi là một độc giả của VnExpress từ đã khá lâu rồi. Tôi đã từng đọc nhiều bài viết đầy tâm huyết của bạn đọc về vấn đề giáo dục. Và cũng trên VnExpress, tôi đã và đang nhận ra sự đi xuống của nhân cách trong giới trẻ Việt Nam. Đã đến lúc chúng ta phải thừa nhận rằng, tỉ lệ trẻ hư đang tăng lên và tất nhiên là kéo theo tỉ lệ phạm tội tuổi thành niên. Tất nhiên tôi hoàn toàn không nói rằng trẻ hư là đa số. Bài viết này cũng hướng tới việc giáo dục trẻ hư chứ không phải là giáo dục nói chung. Những vấn nạn về đạo đức giáo viên tôi cũng xin phép không nhắc tới.

Một lần nữa xin nhắc lại, bài viết này chỉ nói về trẻ hư và giáo dục trẻ hư.

BỐ KHẨN THIẾT THẤY NHỤC NHÃ PHẢI KỂ VỚI CON CHUYỆN NÀY

Biết được bài báo này là đọc trang điểm tin của anh Ba Sàm. Xin cảm ơn anh và BBT! - Hồ Như Hiển

--------------------

 

(GDVN) - Nếu XH chấp nhận thả phong bì vào đũng quần bà đẻ, GV kiếm danh lợi trên sự thơ ngây của HS, sự cầu thị cá chuối đắm đuối vì con của PH... thì gay lắm.

Hôm 26/5/2010, lớp của con trai bố đã tổng kết cuối năm, con đạt học sinh giỏi và chuẩn bị nghỉ hè để bước vào lớp 4. Về, bố hứa “trọng thưởng” bằng những chuyến đi du lịch, những món quà lương thiện mà con hằng mơ ước. Ông nội lại tiếp tục nêu gương, ngày xưa bố của thằng Long học rất giỏi, dẫu bố không dám chắc là hồi đó bố có đạt học sinh tiên tiến hay không. Chuyện ấy, người đời vẫn “phịa” để noi gương, bởi làm gì có đứa trẻ nào ranh mãnh được như Đô-rê-mon, có cỗ máy thời gian quay lại xưa cũ để mà kiểm chứng, con nhỉ.

BẢN LĨNH

Hồ Như Hiển

Trong đời dạy học, hầu như ông thầy nào cũng gặp tình huống: Một hôm nào đó, ông thầy nhận được mẩu giấy ghi câu hỏi của học trò lớp mình đang dạy mà không biết là của học trò nào. Tất nhiên, đó là một câu hỏi khó.

Ông thầy sẽ có các phương án sau để ứng xử.

Phương án 1. Coi như không nhận được câu hỏi đó và lờ tịt đi.

Phương án 2. Dùng quyền lực của ông thầy, "truy" xem học sinh nào dám "cả gan" hỏi vấn đề rất hóc búa đối với thầy. Rồi mạt sát, trù dập học sinh đó, học sinh khác thấy vậy không bao giờ dám "trêu" thầy nữa.

Phương án 3. Không cần biết học trò nào hỏi, dành thời gian nghiên cứu câu hỏi sau đó trả lời trước lớp. Cái gì biết thì nói là biết, cái gì không biết thì nói rõ là vượt quá khả năng của thầy.

SINH VIÊN CHỈ NÊN TIN THẦY MỘT NỬA

Để việc dạy và học ở bậc ĐH không phải là “phổ thông cấp 4” như lâu nay xã hội vẫn thường phê phán thì trước hết cần phải có một tư duy “cách mạng”, dám vượt lên lối mòn của truyền thống giáo điều. Vẫn lối nói thẳng thắn đến cực đoan nhưng tâm huyết và dân chủ, GS.TS Hồ Ngọc Đại đã có cuộc trò chuyện khá thú vị với chúng tôi xung quanh vấn đề này.
* Thưa GS, ông quan niệm thế nào về thầy giáo và SVĐH?- Một vạn ông thầy phổ thông (PT) cũng chỉ là một thôi. Đó là nền tảng vững chắc, ổn định, chênh lệch không đáng kể. Còn ở ĐH, 2 ông thầy là 2 ông thầy, không thể giống nhau được (cái khác nhau cơ bản). Cho nên, 2 SV cũng phải là 2 SV. Phải cho SV quyền "không chấp nhận" thầy.

TRỊCH THƯỢNG!

Hồ Như Hiển

Hôm nay, lướt trên Vietnamnet thấy có bài này: "Học sinh chép, quay bài: Giằng xé bắt hay thả".

Ở đây không bàn về việc vì sao học sinh quay bài, chép bài. Chỉ xin được nói đôi điều về hai từ "bắt" và "thả" trong bài báo.

Khi làm bài kiểm tra, bài thi, nếu thí sinh bị phát hiện sử dụng tài liệu hoặc chép bài của bạn, người ta thường dùng từ bị "bắt" để diễn tả điều này. Ví dụ: Thí sinh A bị bắt tài liệu, thí sinh B bị bắt khi trao đổi bài, giám thị C bắt được thí sinh D sử dụng tài liệu, giám thị E bắt được thí sinh F và H đang trao đổi bài...

Theo "Từ điển tiếng Việt - Hoàng Phê chủ biên - Viện ngôn ngữ học - NXB Đà Nẵng - Trung tâm từ điển học [1]" thì "bắt":

GIÁO VIÊN SỢ...

 

Trần Đình Trợ

Bậc thượng nhân quân tử, vẫn sợ ba điều: Sợ mệnh trời, sợ kẻ đại nhân, sợ lời thánh nhân.

Giáo viên là hạ đẳng tiểu dân, sợ nhiều điều. Nhưng sợ nhất vẫn là hiệu trưởng và...học trò. Sở GD nắm cần câu, nhưng canh chỗ câu cơm của GV lại là hiệu trưởng. Vì thế giáo viên thảy đều sợ hiệu trưởng. Hiệu trưởng lại thường là thương nhân, họ hay“mua sỉ”, rồi “bán lẻ” kiếm ăn. Thứ họ buôn, là ghế.     

Loại ghế thời thượng đó, công năng đặc biệt, ngồi lên dính đít ngay. Khi muốn dứt ra, phải nhử bằng một ghế khác to hơn, hoặc trấn bằng bùa quyết định nghỉ hưu. Kẻ yếu ngồi lâu thành kẻ mạnh, kẻ nghèo bỗng hóa ra giàu. Đứa liệt dương thành thợ chơi gái. Cừu non thành chó sói, chuột non lại hóa mèo già.

Một thầy chuột nhắt nhút nhát, lên hiệu trưởng oai vệ như mèo. Quay lại khống chế đồng bọn cũ, anh ta vừa phân việc vừa chia cơm cho cả bọn. Lại nhờ mèo to hậu thuẫn, chén dần những chuột cứng đầu. Ít khi lũ chuột dám cắn lại mèo. Chuột cắn cả đám mèo thì chưa thấy bao giờ.

ĐỂ CÓ NHỮNG NGƯỜI BAY: THẦY DẠY BAY VÀ BẦU TRỜI BAY

Nguyên Lâm

(Bài viết từ năm 2004, đến nay chắc vẫn chưa lạc hậu)

Thực tế của nền giáo dục hiện nay khiến tất cả phải tự hỏi, không có lẽ chúng ta cứ năm này qua năm khác cho ra trường đời những “chú gà công nghiệp” mãi sao? Đâu rồi những chú chim ưng dũng cảm, kiêu hãnh, tung cánh vào bầu trời khoáng đạt, bao la? Làm thế nào để có những chú chim ưng biết bay và dám bay? Điều này lại phụ thuộc vào tất cả: thầy và trò, ngành giáo dục, gia đình, và cả xã hội.

SỰ HỌC NGÀY NAY: ÍT "BẬC THẦY" ĐÚNG NGHĨA?

Lại Nguyên Ân

Lâu nay trong xã hội ta, nhất là trong đời sống ở các đô thị, đề tài về sự ứng phó với giới nhà giáo không còn chỉ là chuyện của học sinh, sinh viên mà đã thành mối bận tâm thường trực của các bậc cha mẹ, của toàn xã hội.

Những gương giáo viên tận tụy với nghề thì vẫn có, song, những lời kêu ca từ cha mẹ học sinh về những khoản đóng góp có tên và không tên, những tin tức về mua điểm, về chạy lớp, chạy trường, v.v. lại nổi trội hơn. Lương giáo viên nhìn chung vẫn thấp nhưng không ít thầy cô đã giàu hẳn lên, nhờ những nguồn thu ngoài lương như luyện thi hoặc tham gia các vụ chạy điểm, chạy trường, chạy lớp…

Trong mắt người dân, nhất là dân đô thị, nghề giáo viên từ chỗ là nghề “ốm đói”, “lương ba cọc ba đồng”, trở nên nghề dễ kiếm tiền, và do đó trở nên nghề cao giá hơn trước, nhưng trong cư dân cũng thấy giảm dần niềm tin vào tính mô phạm, vào đức độ của giới nhà giáo; khẩu hiệu “tiên học lễ hậu học văn” thường gặp nơi khuôn viên các trường học, đang lộ ra những nét mỉa mai…

Vậy thì nên nghĩ thế nào về người thầy, về nghề giáo viên, về quan hệ thầy trò trong đời sống hiện tại?

Chép phạt: Giáo dục hay trừng phạt?

PN - Đi trễ: chép phạt nội quy, không thuộc bài: chép phạt, làm bài sai: chép phạt. Việc lạm dụng hình phạt “bất thành văn” này trong trường học đã không còn giữ được hiệu quả giáo dục ý thức học sinh như mục đích ban đầu; ngược lại, chép phạt càng khiến các em trơ lì, ức chế.

Chép phạt 100 lần
Tuần qua, học sinh N.T., trường THPT Gò Vấp, TP.HCM đã email “cầu cứu” Báo Phụ Nữ vì không chịu nổi cảnh chép phạt. “Em bị chép phạt bài thơ Tràng giang, tiểu sử tác giả, phân tích tác phẩm dài bốn trang giấy. May mà thầy thương tình chỉ cho em chép 10 lần, thời gian trả nợ là một tuần nên em không phải dán salonpas. Nhiều bạn sau khi chép phạt, tay cứng đờ luôn”, N.T. kể. Còn em N.H., trường THPT Marie Curie (Q.3) than: “Chép phạt công thức toán, lý, hóa giúp tụi em nhớ bài, nhưng mấy môn xã hội văn, sử, địa mà bắt chép lại tràng giang đại hải thì đuối lắm! Thầy cô cứ hăng hái cho HS chép phạt, HS phải tuân thủ nhưng “bình loạn” sau lưng thầy cô rằng biện pháp này là “nhảm”, không hiệu quả”.

Quyền của người đi học và sư phạm?

Quyền của người đi học - nền tảng của nguyên lý giáo dục (bài 2)

 - Không ai có thể học thực sự dưới sự đe dọa, chế tài, sự chán nản, lo sợ, ... Tôn trọng quyền của người đi học là một vấn đề triết lý nhưng nó cũng nằm trong phương pháp sư phạm, có thể là nền tảng của cách dạy học nữa.

 >>  10 quyền không xóa bỏ được của người đi học

Tôn trọng quyền của người đi học là một vấn đề triết lý nhưng nó cũng nằm trong phương pháp sư phạm, có thể là nền tảng của cách dạy học nữa. (nguồn ảnh internet)

10 quyền không xóa bỏ được của người đi học

Quyền của người đi học - nền tảng của nguyên lý giáo dục (bài 1)

“Quyền không xóa bỏ được của người đi học” được đăng trên các tạp chí khoa học năm 1995, không phải để bảo vệ học sinh mà thực ra là đề cập đến những lý do rất sư phạm - để dạy hữu hiệu hơn - tại sao phải tôn trọng người đi học.

LTS Dân trí - Philippe Perrenoud được mệnh danh là “Cây Đại thụ” của ngành sư phạm tại Đại học Genève (Thụy Sĩ) qua thực tế nghiên cứu và giảng dạy hơn 30 năm, ông đã đề ra 10 quyền của người đi học. Đấy là những quyền không thể chối bỏ đối với trẻ em, giúp cho các em không phải khổ hạnh trong học tập, mà tự tìm thấy nguồn vui và hạnh phúc trong học tập, từ đấy tạo ra sự  hưng phấn của bộ não để chủ động tìm đến với những kiến thức mới mẻ và hấp dẫn. Vì vậy, những “Quyền không thể xóa bỏ của người đi học” chính là nền tảng của những nguyên lý và phương pháp sư phạm mà người thầy cần tuân thủ để đạt được hiệu quả giáo dục cao nhất.

Người thầy có tài kể chuyện

SGTT.VN - “Mỗi ngày đi học rồi về nhà nghỉ ngơi, ôn bài vở và tối được ba mẹ đưa đi chơi, vậy các em có biết một ngày của những bạn nhỏ này như thế nào không? Sáng lót dạ bằng nửa ổ bánh mì không và trên tay là xấp báo phải bán trong ngày. Trưa các bạn ăn qua loa rồi lại đi đánh giày. Tối đến đi lượm bao nilông và trở về khu nhà trọ ổ chuột khi đêm đã khuya, ngủ trên nền gạch lạnh không mền gối...”

Giờ dạy môn giáo dục công dân của thầy Tuấn Anh bắt đầu với câu chuyện bằng hình ảnh. Ảnh: Tiến Vinh

Những tấm ảnh lần lượt được thầy dán lên bảng theo lời kể, kèm theo đó là tiếng nhạc đệm. Lớp học trở nên yên ắng, học sinh chăm chú theo dõi, không khí lắng xuống. Và giờ học giáo dục công dân của thầy Trần Tuấn Anh, giáo viên trường trung học cơ sở Bạch Đằng (quận 3, TP.HCM) bắt đầu như thế.

Nhớ ông thầy tội nghiệp

 

 Mai Văn Bé Em

Thầy vào nghề dạy học cách đây đã lâu lắm, đến nay hơn ba mươi năm, và thầy nhập nghề một cách rất giản dị, đúng “truyền thống” ngày xưa: nhà nghèo học hết lớp mười hai, vậy là thầy đi học ba tháng ngành sự phạm về làm thầy giáo.

Câu chuyện “trò giỏi” và “trò kém”?

 

 Nguyễn Huỳnh Mai

 Liège, Bỉ 

Nhiều khi thầy nhận xét “trò giỏi, trò kém” chỉ là vô tình nhưng có tác dụng lớn với trò. Học trò nào được khen thì cố gắng để xứng đáng với sự chờ đợi của thầy; ngược lại trò nào bị chê thì nản chí và dẫn đến thất bại trong học hành.

Thật vậy, định kiến “giỏi” hay “kém” không dừng ở đấy.  Theo các nghiên cứu đã thực hiện, trò được xem là “giỏi” sẽ thành hăng hái, sáng tạo, can đảm, chuyên cần, ... trong khi trò bị xem là “kém”, sau đó  mất hăng hái, không sáng tạo, lười biếng, ...