Ai cũng có quyền tự do quan niệm và tự do phát biểu quan điểm; quyền này bao gồm quyền không bị ai can thiệp vì những quan niệm của mình, và quyền tìm kiếm, tiếp nhận cùng phổ biến tin tức và ý kiến bằng mọi phương tiện truyền thông không kể biên giới quốc gia. - Điều 19, Tuyên ngôn Quốc tế về Nhân quyền

02/10/2012

SỌC DƯA, KÌ NHÔNG

Nguyễn Quang Thân
(TT&VH) - Có con rắn được gọi là “sọc dưa” khoang đen liền với khoang trắng, gọi rắn đen cũng đúng mà rắn trắng cũng đúng. Có con “kỳ nhông” thoắt ẩn thoắt hiện, không chỉ “đen trắng” (B/W) mà 256 màu hoặc hàng triệu màu tùy theo nó đứng, nó nấp, nó chạy, nó ăn, nó làm tình, nó gãi đầu gãi tai ở chỗ nào, quanh nó sắc màu gì là nó biến ngay ra màu sắc đó.

Tất cả những tính cách biến hóa kỳ diệu ấy của loài vật đều theo quy luật Darwin là để tiến hóa và tự vệ. Những con vật đó thường yếu thế trước kẻ thù, hiền lành (kể cả con rắn), không làm hại ai. Chúng “sọc dưa”, “kỳ nhông” hay “sớm đầu tối đánh” đều cũng chỉ có một mục đích rất khiêm tốn mà cũng rất đáng thương là tự vệ, bảo toàn cái mạng mình để kiếm chút cháo qua ngày mà thôi.

Không ai trách con kỳ nhông thay màu, cũng không ai trách con bướm mong manh phải biến đôi cánh mình giống đám lá chung quanh. Đúng vậy, con người bái phục và mô phỏng tự nhiên để tăng thêm khả năng làm người, kể cả con người của thế giới văn minh ngày nay. Như người ta làm cái tàu ngầm bắt chước dạng thủy động học của con cá heo. Người bơi lội thì mặc bộ quần áo may bằng loại vải mô phỏng da con cá heo. Như học và bắt chước con nhện để sản xuất ra loại sợi bền mà dễ hủy, không hại môi trường. Như bắt chước con bào ngư chỉ dùng canxi carbonat trong nước biển mà lại làm ra được thứ vỏ sò cứng và bền gấp nhiều lần sứ cao cấp. Đó là những con người thông minh, tử tế, biết học và mô phỏng tự nhiên để luôn “tiến bộ”, phục vụ lợi ích loài người.

Nhưng loài người cũng không thiếu người láu cá. Họ cũng thông minh, cũng xưng là trí thức, có thể là nhà giáo, nhà sử, nhà văn nhà nhà gì nữa. Họ cũng muốn “tiến bộ” theo mục tiêu của họ, phục vụ cho cá nhân họ. Có thể là thăng quan tiến chức, vợ đẹp con khôn, xe hai bánh thành bốn bánh, trưởng phòng muốn lên giám đốc, giảng viên muốn thành giáo sư, đại biểu kỳ này muốn thêm kỳ nữa, hên ra thì mãi mãi…Họ cũng cực kỳ thông minh, cũng biết mô phỏng tự nhiên không kém các nhà khoa học chân chính. Và họ tỏ ra thành công, thường đến đích trước cả các nhà khoa học mô phỏng nữa kia.

Chưa nhà khoa học nào làm được cái máy ngụy trang bằng con kỳ nhông. Nhưng chúng ta đã thấy có những người quanh ta, trong số đó có cả những người nổi tiếng, đã làm được chuyện đó, tự biến mình thành kỳ nhông, sọc dưa. Hơn cả kỳ nhông, không những họ biến màu mà còn dùng cái sở học “thương gia” và miệng lưỡi “xảo ngôn lịnh sắc” để che giấu cái mặt thật của mình. Một thời gian dài người ta nhầm tưởng, hy vọng họ là chàng chèo bẻo có học dám ngang ngạnh với diều hâu, chim cắt. Nhưng dân chúng mỗi ngày một khôn, bể mánh mới biết họ cũng chỉ là thứ theo voi ăn bã mía mà thôi.

Xin dẫn một câu thơ của Aragon: “Khi tấm kính nhân dân bị mờ thì mặt người càng lộ rõ”. Còn dân Nam Bộ thẳng thắn thực thà thì bảo: “Chấp chi con sọc dưa con kỳ nhông sớm đầu tối đánh!” Nhân dân vạn đại đâu dễ mắc lừa mấy con kỳ nhông!

VIỆT NAM YÊU DẤU