Thứ bảy 09/02/2013 06:39
PHAN CẨM THƯỢNG
Nguồn: Tuổi trẻ
Nhà văn hiện sinh Pháp Albert Camus có nói: “Người ta không thể chọn được xã hội, mà chỉ có thể chọn mình trong xã hội”.
Nơi ta sinh ra, thời điểm ta sinh ra,
cha mẹ sinh ra ta là ba thứ bất biến với mọi con người, còn các thứ khác
người ta có thể tự quyết định cho mình.
Học hành vốn là thứ con người tưởng như
có thể tự lựa chọn, hóa ra lại là không. Một đứa bé đến trường, nhà
trường dạy gì nó tiếp thu nấy, hoặc tiếp thu tốt, hoặc tiếp thu tồi. Nếu
một nền giáo dục tồi, đôi khi tiếp thu tồi lại có cơ hội làm lại và
trưởng thành theo cách khác. Đó chính là cách các thiên tài hay làm, họ
thường đạt kết quả kém ở phổ thông để sau này tự học thành tài năng, dù
ngay lúc đó họ chỉ lờ mờ dự cảm là môn này môn kia không có ích với mình
và lờ mờ dự cảm về khuynh hướng của mình.
Đại bộ phận học sinh đều không phải là
thiên tài, sau này là những người lao động bình thường cũng cần có dự
cảm theo cách ấy - tức là nên suy nghĩ về sau này mình làm gì cho hợp
với khả năng, sở trường của mình mà học. Ở nhiều nơi, ngay ở ta, có thời
người ta tổ chức các lớp vừa học vừa làm thành ra rất hiệu quả, những
ngành nghề trong xã hội được học sinh sớm tiếp xúc, lại học luôn lý
thuyết, nên học xong là cơ bản có nghề nghiệp.
![]() |
Ảnh: Hoàng Thạch Vân |
Học nhiều để biết ít là phương châm (tức là cho một chuyên môn). Học ít để biết nhiều là phương pháp. Vậy đầu càng trống rỗng, càng sáng thì học ít khả năng biết càng nhiều. Học đến đâu thực hành đến đó thì kiến thức mới thật sự là của mình. |
Khi phần lớn chúng ta sẽ là người lao
động bình thường thì cần học tập trung cho một ngành nghề sau này mình
sẽ làm. Do đó việc học tập trung càng sớm ngay từ phổ thông càng có lợi
cho việc giỏi một nghề về sau. Nên quan niệm lại, học sinh giỏi không
phải là giỏi toàn diện nhiều môn, mà giỏi một môn, còn các môn khác chỉ
cần đạt trung bình.
Đó chính là cách mà nhiều người như
chúng tôi đã từng làm. Trong thời bao cấp và chiến tranh, một vài lứa
chúng tôi sinh ra trong hoàn cảnh đói nghèo, thất học, hay rất khó khăn
để được đi học. Nhiều người tự nuôi thân từ 11, 12 tuổi, nên ngay từ cấp
II chúng tôi đã bàn với nhau làm sao có một nghề nghiệp sau này, khỏi
lo đói, túng thiếu và học một môn theo sở trường, cầm cự cho qua từng
lớp, đã làm cho tất cả chúng tôi đứng vững từ hai bàn tay trắng. Nhiều
người trở thành có tài năng, có tay nghề bậc bảy.
Cuộc sống ngày nay đã khác nhiều. Kiến
thức cũng đầy ắp và rộng rãi hơn trước, qua Internet, người ta có thể
giỏi mà không cần học ở trường, cái khó vẫn là lựa chọn cho mình những
kiến thức thích hợp. Các bạn chớ có tin lời những nhà khoa học cho rằng
mỗi con người mang trong mình một Raphael, trên thực tế dù não người còn
nhiều tiềm năng, nhưng khả năng kiến thức của mỗi người trung bình chỉ
như một cái máy tính dung lượng có hạn. Ta đã nạp linh tinh mọi thông
tin rác rưởi, tức là làm mất chỗ trống cho những thông tin cần thiết, và
sau này thông tin rác, không cần thiết làm méo mó chính ta, hạn chế ta
có một chuyên môn tập trung mà ta cũng không vứt đi đâu được.
Học nhiều để biết ít là phương châm (tức
là cho một chuyên môn). Học ít để biết nhiều là phương pháp. Vậy đầu
càng trống rỗng, càng sáng thì học ít khả năng biết càng nhiều. Học đến
đâu thực hành đến đó thì kiến thức mới thật sự là của mình. Hơn nữa còn
dành thời gian học một môn quan trọng nhất: con người chính mình là ai,
tức là mỗi người phải hiểu tim gan thận, đầu óc của mình, năng lực trí
tuệ của mình là quan trọng nhất, tức là tự giác ngộ mình.
Ở chỗ này người ta luôn khỏe mạnh, không
phải viếng thăm bác sĩ, không lo ẩn ức, đố kỵ, tranh giành, hiểu được
cái tất yếu của mình trong cuộc đời. Và chỉ có như thế mới có thể đi hết
cuộc đời có chất lượng.
Nếu nền giáo dục không thể thay đổi được
thì thay đổi mình trong nền giáo dục ấy. Người ta không thể để bị đánh
giá bằng điểm số, điểm cao thì mừng, điểm thấp thì buồn, có bằng cấp thì
thấy hơn người khác, ngày càng muốn bằng cấp cao hơn nữa, trong khi
kiến thức thật sự lại không tương xứng. Nếu như vậy, chính là một con
người thất bại, bị thủ tiêu cái cá nhân ngay từ trường phổ thông.
Trí tuệ của ta vui đùa với kiến thức, tự
do sử dụng nó, biến nó từng phần thành những bậc thang nâng cao tâm hồn
mình. Đi học do đó mới là lựa chọn, phủ nhận và sáng tạo, là niềm vui
khi tìm thấy cái chìa khóa mở kho trí tuệ của chính mình.