Ai cũng có quyền tự do quan niệm và tự do phát biểu quan điểm; quyền này bao gồm quyền không bị ai can thiệp vì những quan niệm của mình, và quyền tìm kiếm, tiếp nhận cùng phổ biến tin tức và ý kiến bằng mọi phương tiện truyền thông không kể biên giới quốc gia. - Điều 19, Tuyên ngôn Quốc tế về Nhân quyền

05/07/2011

SINH VIÊN CHỈ NÊN TIN THẦY MỘT NỬA

Để việc dạy và học ở bậc ĐH không phải là “phổ thông cấp 4” như lâu nay xã hội vẫn thường phê phán thì trước hết cần phải có một tư duy “cách mạng”, dám vượt lên lối mòn của truyền thống giáo điều. Vẫn lối nói thẳng thắn đến cực đoan nhưng tâm huyết và dân chủ, GS.TS Hồ Ngọc Đại đã có cuộc trò chuyện khá thú vị với chúng tôi xung quanh vấn đề này.
* Thưa GS, ông quan niệm thế nào về thầy giáo và SVĐH?- Một vạn ông thầy phổ thông (PT) cũng chỉ là một thôi. Đó là nền tảng vững chắc, ổn định, chênh lệch không đáng kể. Còn ở ĐH, 2 ông thầy là 2 ông thầy, không thể giống nhau được (cái khác nhau cơ bản). Cho nên, 2 SV cũng phải là 2 SV. Phải cho SV quyền "không chấp nhận" thầy.
Ông thầy ĐH, trên một nghĩa nào đó, thực sự là người bạn của SV, một người đồng nghiệp, cùng đi một đường, cùng suy nghĩ về một vấn đề. Vấn đề tôi nghĩ thế này, bạn lại có thể nghĩ khác. Người thầy trình bày suy nghĩ của mình và cho phép SV không tán thành như thế. Trên thực tế, SV làm bài khác thày thường lại bị đánh trượt?! Cán bộ giảng dạy của mình như ông giáo trường cấp ba, rất ít cán bộ có tư cách để giảng dạy ĐH đúng nghĩa. Cái khốn nạn nhất của đất nước mình hiện nay là người ta không chịu theo lấy một cái nghề đích thực là nghề, chí cốt làm nghề. Và nghề thầy giáo cũng vậy. ĐH là một nghề, SV ĐH là người đi học một nghề. SV mình đáng thương (chứ không đáng giận) ở chỗ, học chỉ cốt lấy mảnh bằng để đi làm nghề khác, biến ĐH thành một loại phổ thông về nghiệp vụ. Phải khuyến khích SV chí thú với nghề mà mình đang theo đuổi. Khi ấy, họ sẽ tự giác học tập và ông thầy sẽ chẳng là gì cả.
* Nói vậy, phải chăng cách dạy và học ở bậc ĐH hiện nay là quán tính từ phổ thông đi lên?- Do không có ông thầy dám làm điều tôi vừa nói, còn SV thì không tự mình bứt lên được. Tôi thấy ĐH ở mình buồn cười thay, SV bị gọi là các em! Thật vớ vẩn! Đáng nhẽ, cán bộ giảng dạy, không lịch sự gọi SV là các anh các chị thì có thể gọi là các bạn. Đằng này, lúc nào cũng coi SV là bé nhỏ. Xưa, chúng tôi đi học, ngay tư thế ngồi trong lớp cũng thật đàng hoàng. Ngồi nghe xem thầy nói chỗ nào đúng, sai, luôn có sự phán đoán, suy xét. Thầy tôn trọng SV, SV cũng tôn trọng thầy như là người gợi ý, gợi mở. Tôi lên giảng đường ĐH thường không mang theo giáo án, nhưng không phải là không nghiêm túc. Quan trọng là khi nghe tôi giảng xong, SV thấy còn đọng lại trong họ cái gì. Thuyết phục người nghe bằng cái đó là chính. Đối với SV, cần khuyến khích sự chủ động của họ. Họ phải tự đánh giá mình cao hơn và đi vào nghề một cách chí thú. Học ĐH là lao động trí óc mà lao động trí óc thì phải tự tin, cởi mở...
* Chúng ta có cả một hệ thống trường sư phạm, rồi các viện nghiên cứu về khoa học GD, chẳng lẽ...?- Có nhưng không làm tí tị ti gì thay đổi cả. Học trò tôi họ bảo, bao nhiêu năm qua, từ khi em còn là SV, học thầy ấy như thế, bây giờ quay lại dự giờ, thấy cũng vẫn như thế. Tôi thì bảo, rồi đến đời con các cậu cũng vẫn thế thôi. Các viện nghiên cứu ư? Không ai có sáng kiến gì. Viện nghiên cứu thì phải là một trường phái, một phong cách chứ! Sao lại chỉ đi cóp nhặt lung tung nơi này nơi khác? Làm khoa học thì phải có được cái bản lĩnh đứng ra mà tuyên bố: tôi thách ai làm tốt hơn tôi; công trình của tôi, tôi cũng thách các anh góp ý sửa chữa mà hay hơn tôi được. Anh có tự ái cũng chịu. Vì sản phẩm của tôi cũng giống như một món hàng công nghiệp hiện đại được bày bán. Anh có thể chấp nhận nó hoặc không chấp nhận nó, chấp nhận thì mua, không thì thôi. Đấy là phong cách làm việc chuyên nghiệp, là trách nhiệm chứ không phải kiêu ngạo. Khoa học và nghệ thuật khác nhau. Không có Nguyễn Du thì không có Truyện Kiều, nhưng không có Niu-tơn này thì sẽ có Niu- tơn khác. Khoa học là cái tất yếu, phải đến, phải đi qua, không có cách nào tránh được. Ai không thấy được điều đó thì không hiểu giá trị đích thực của khoa học. Như ở trường ĐH, thầy giáo không giảng bài thì chất lượng SV mới cao được, còn cứ chăm chăm giảng bài thì chất lượng SV không thể cao.
* Nghe lạ quá! Trên ông vừa bảo, thầy "chẳng là gì cả" rồi nay lại nói thầy không cần giảng bài. Thầy mà không giảng bài thì làm gì, thưa GS?- Làm người hướng dẫn SV làm việc. Tức là tôi chuẩn bị đồ ăn, còn anh phải tự chế biến lấy thay vì thày dọn sẵn tất cả để anh chỉ còn phải làm mỗi việc là đưa thức ăn vào mồm. ĐH là khai phá, phải khác so với phổ thông - là cái nền văn minh nhân loại đã có sẵn. Học ĐH không thể theo kiểu thầy đọc trò chép nhưng SV vẫn cam chịu vì họ có lợi ích lớn hơn là mảnh bằng. Với ông thầy ĐH, SV chỉ nên tin một nửa thôi. Mà thế là nói lạc quan nhất rồi đấy. Đối với SVĐH, giá trị cơ bản là ngờ vực thầy. Khác với lớp 1, giá trị cơ bản là tin thầy. Tức thầy nói ra là chân lý, nó ổn định tâm lý trẻ con, để chúng có lòng tin vững chắc trong đời. Chúng ta nên khuyến khích SV nghe những điều thầy giảng để mà suy ra những điều có thể nghi ngờ. Còn SV mà chỉ nhớ được những lời thầy giảng thì tầm thường quá. Tôi thường nói với SV của tôi rằng: “Điều tôi nói không phải là chân lý, chỉ là những điều cá nhân tôi hấp thu được. Các bạn thấy thông cảm thì chấp nhận, không thông cảm thì các bạn nghĩ cách khác”. Thực tế bây giờ có nhiều ông thầy, chỉ hơn SV ở chỗ họ được mở sách ra, còn SV thì phải gập sách lại trình bày. (Cười lớn). Và thầy mà được SV không tin phải mừng mới là ông thầy có tư cách, cho dù ông ta có là một GS vĩ đại. Hồi tôi học ở Liên Xô, có một “ông trùm” lý thuyết sau khi trình bày trước SV đã bị một cậu SV năm thứ ba đứng lên bắt bẻ rất gay gắt mà ông chỉ ngồi lắng nghe, chẳng tỏ ra tự ái. Hỏi sao không phản ứng thì nhận được câu trả lời: - “Có gì đâu, anh ta hiểu đến đó thì anh ta nói đến đó”. Còn ở ta, trường hợp như vậy mà thầy không tự ái mới là lạ.
Xin cảm ơn GS!
Kiều Hải (Thực hiện)
Nguồn: Diễn đàn sinh viên Sư phạm Đà Nẵng

VIỆT NAM YÊU DẤU