Nhiều khả năng của lẽ phải trong văn học và mối quan hệ viết – đọc
 |
| TS Nguyễn Thế Việt |
NGUYỄN THẾ VIỆT
-Câu nói cửa miệng của dân gian:”Sư nói phải, vãi nói hay” thường được hiểu như là một loại triết lý xuề xòa, hòa cả làng, nói xuôi cũng được, nói ngược cũng xong. Người Việt đặt tên cho hạng người không có chính kiến, hay “theo đuôi” này là “đồ ba phải” hay “ông ba phải”. Đã có lúc tôi cũng đinh ninh là câu tục ngữ kia chỉ có một nghĩa như đã nói.
Cho đến một hôm nhàn rỗi, đọc lại câu trên một cách thảnh thơi và “trung tính”, tôi chợt giật mình và đặt câu hỏi: “Tại sao xưa nay ta cứ cả tin vào một cách giải nghĩa?”. Rõ ràng câu nói có hình ảnh trên có thể chứa cái nghĩa đã suy diễn, có thể không, hoặc còn hàm chứa các ý nghĩa khác? Tại sao ta không có quyền tin ngay vào cái nghĩa đen của nó: ” Sư nói (cũng) phải, vãi nói (cũng) hay” mà cứ nhất thiết phải suy diễn. Nghĩa hàm chứa trong câu nói giản dị này là khuyên người ta suy ngẫm, đừng vội cả tin ngay một phía Tự kiểm duyệt lại mình, tôi chợt nhận ra cái định kiến có sẵn không chỉ thuần túy là một cách suy diễn ngẫu hứng. Nó bắt nguồn từ truyền thống nhất nguyên trong tư duy: Lẽ phải chỉ có một.
